رئیس پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری در هشتمین کنفرانس ملی تأکید کرد؛ امنیت غذایی بدون حفاظت آب و خاک معنا ندارد

عطاالله ابراهیمی روز سه‌شنبه ۲۱ مهرماه در هشتمین کنفرانس ملی حفاظت خاک و آبخیزداری، با اشاره به شرایط اقلیمی ایران و ضرورت مدیریت جامع منابع طبیعی اظهار داشت: آب و خاک، شاه‌بیت و ستون‌های اصلی امنیت غذایی کشور هستند و حفاظت از این منابع، علاوه بر تضمین پایداری تولید، نقش تعیین‌کننده‌ای در حفظ امنیت ملی و پایداری سرزمین دارد.

وی افزود: ایران در کمربند خشک و نیمه‌خشک جهان قرار گرفته و میزان فرسایش خاک در کشور نسبتاً بالاست. از سوی دیگر، نوسانات شدید اقلیمی و تغییرپذیری بارش‌ها، مدیریت منابع آب و خاک را با پیچیدگی‌های فراوانی مواجه کرده است.

رئیس پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری تأکید کرد: اگر نتوانیم منابع آب و خاک را که میراث نسل‌های آینده محسوب می‌شوند، به‌درستی حفاظت و به نسل‌های بعد منتقل کنیم، پایداری سرزمینی و امنیت غذایی کشور با چالش‌های جدی مواجه خواهد شد.

مدیریت حوزه‌های آبخیز نیازمند رویکردی جامع و چندتخصصی است

ابراهیمی با بیان اینکه مدیریت حوزه‌های آبخیز ماهیتی پیچیده و چندتخصصی دارد، گفت: مدیریت این حوزه‌ها صرفاً به شناخت ویژگی‌های فیزیکی و طبیعی محدود نمی‌شود، بلکه عوامل اجتماعی، اقتصادی، انسانی و اکولوژیکی نیز در موفقیت برنامه‌های آبخیزداری نقش تعیین‌کننده‌ای دارند.

وی افزود: تغییر اقلیم و افزایش عدم قطعیت در پیش‌بینی پدیده‌هایی مانند بارش، پیچیدگی مدیریت حوزه‌های آبخیز را دوچندان کرده است؛ ازاین‌رو، دستیابی به مدیریت پایدار منابع طبیعی نیازمند شناخت دقیق‌تر این سامانه‌ها، توسعه الگوهای علمی و اصلاح روش‌های مدیریتی است.

رئیس پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری با تأکید بر نقش مردم در مدیریت منابع طبیعی تصریح کرد: بدون توجه به ابعاد اجتماعی و اقتصادی و مشارکت جوامع محلی، دستیابی به اهداف مدیریت جامع حوزه‌های آبخیز دشوار خواهد بود.

ظرفیت اجرای آبخوانداری در ۱۰ میلیون هکتار از اراضی کشور

ابراهیمی با اشاره به دستاوردهای پژوهشی و اجرایی این پژوهشکده اظهار داشت: یکی از رویکردهای اصلی پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری، تلفیق علم و عمل و تبدیل یافته‌های علمی به الگوهای کاربردی برای استفاده دستگاه‌های اجرایی است.

وی ادامه داد: آبخوانداری یکی از نمونه‌های موفق این رویکرد است که پژوهشکده طی حدود سه دهه فعالیت تحقیقاتی، دانش و تجربه ارزشمندی در این زمینه کسب کرده است.

رئیس پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری با اشاره به ظرفیت‌های موجود کشور اعلام کرد: حدود ۱۰ میلیون هکتار از اراضی کشور ظرفیت اجرای طرح‌های آبخوانداری را دارند که بهره‌گیری از این ظرفیت می‌تواند در مدیریت منابع آب، تغذیه سفره‌های زیرزمینی و کاهش پیامدهای کم‌آبی مؤثر باشد.

۴۲۵ دشت کشور با بیلان منفی منابع آب مواجه هستند

ابراهیمی با اشاره به وضعیت منابع آب زیرزمینی کشور گفت: از مجموع حدود ۶۰۹ دشت کشور، نزدیک به ۴۲۵ دشت با بیلان منفی منابع آب و شرایط بحرانی یا ممنوعه مواجه شده‌اند.

وی افزود: این وضعیت ضرورت استفاده از روش‌های نوین مدیریت منابع آب و توسعه عملیات آبخوانداری را بیش از گذشته آشکار می‌کند.

رئیس پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری تأکید کرد: تجربه‌های علمی و عملی پژوهشکده در زمینه آبخوانداری می‌تواند یکی از ظرفیت‌های مؤثر کشور برای مقابله با بحران افت منابع آب زیرزمینی و افزایش تاب‌آوری سرزمین در برابر خشکسالی باشد.

توسعه الگوهای عملی برای مهار سیلاب و احیای زیست‌بوم‌ها

ابراهیمی در ادامه با اشاره به اجرای طرح‌های تحقیقاتی و الگویی در مناطق مختلف کشور گفت: توسعه سامانه‌های سطوح آبگیر باران و اجرای طرح‌های احیای زیست‌بوم از جمله اقداماتی است که با هدف حفاظت از منابع آب و خاک و ارائه راهکارهای کاربردی انجام شده است.

وی طرح احیای زیست‌بوم وردیج در بالادست شهر تهران را یکی از نمونه‌های کاربردی پژوهشکده دانست و افزود: این الگو می‌تواند برای مدیریت رواناب‌ها، کنترل و مهار سیلاب‌های شهری و کاهش خسارت‌های ناشی از بارش‌های شدید مورد استفاده قرار گیرد.

رئیس پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری همچنین به تجربه اجرای طرح‌های مشارکتی با بخش صنعت اشاره کرد و گفت: مشارکت بخش‌های غیردولتی و صنعتی در اجرای طرح‌های آبخیزداری می‌تواند ضمن کاهش وابستگی به اعتبارات دولتی، زمینه توسعه عملیات حفاظت آب و خاک را فراهم کند.

وی افزود: استفاده از این ظرفیت‌ها به‌ویژه برای تحقق اهداف برنامه هفتم توسعه، که اجرای عملیات آبخیزداری در سطح معادل ۲۰ میلیون هکتار را پیش‌بینی کرده است، اهمیت فراوانی دارد.

تجربه هندیجان؛ الگویی برای مقابله با گردوغبار

ابراهیمی با اشاره به تجربه‌های پژوهشکده در مناطق بحرانی کشور اظهار داشت: الگوی اجراشده در منطقه هندیجان، از دیگر نمونه‌های تلفیق دانش علمی و اقدامات میدانی است که در شرایط دشوار ناشی از شوری و قلیایی بودن خاک توسعه یافته است.

وی افزود: این تجربه می‌تواند به‌عنوان الگویی کاربردی برای تثبیت کانون‌های گردوغبار و مدیریت مناطق مستعد فرسایش بادی مورد استفاده قرار گیرد.

رئیس پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری با اشاره به ظرفیت بین‌المللی دستاوردهای این مجموعه گفت: برخی از این الگوها در سطح بین‌المللی و در یونسکو مورد توجه و تأیید قرار گرفته‌اند و می‌توان از این ظرفیت برای انتقال دانش فنی و تجربیات موفق ایران به سایر کشورها بهره گرفت.
وی حضور نمایندگان سازمان‌های بین‌المللی از جمله یونسکو، برنامه توسعه ملل متحد (UNDP) و سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) در این کنفرانس را فرصتی برای گسترش همکاری‌های علمی و انتقال تجربه‌های موفق ایران در حوزه حفاظت خاک و آبخیزداری دانست.

ضرورت تصویب لایحه جامع آبخیزداری و آبخوانداری
ابراهیمی در بخش دیگری از سخنان خود، تصویب لایحه جامع آبخیزداری و آبخوانداری را یکی از ضرورت‌های اساسی مدیریت منابع طبیعی کشور عنوان کرد.
وی گفت: تصویب این لایحه در مجلس شورای اسلامی می‌تواند زمینه تقویت چارچوب‌های قانونی و ایجاد هماهنگی بیشتر میان بخش‌های مختلف اجرایی، پژوهشی و مدیریتی را فراهم کند.

رئیس پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری همچنین بر ضرورت اجرای کامل قانون حفاظت خاک تأکید کرد و افزود: این قانون از ظرفیت‌های مهم کشور در زمینه صیانت از منابع پایه است و اجرای مؤثر آن نیازمند همکاری و همگرایی دستگاه‌های مسئول خواهد بود.

وی استفاده از ظرفیت‌های قانونی از جمله بند «ب» ماده ۲۹ قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور را از دیگر راهکارهای مؤثر در دستیابی به اهداف حفاظت منابع طبیعی برشمرد.

تحقق اهداف برنامه هفتم با مشارکت مردم و همگرایی دستگاه‌ها
ابراهیمی با اشاره به ضرورت اجرای تکالیف برنامه هفتم توسعه اظهار داشت: تحقق اهداف پیش‌بینی‌شده در حوزه آبخیزداری و حفاظت منابع پایه، مستلزم افزایش همکاری میان دستگاه‌های اجرایی، مراکز تحقیقاتی، دانشگاه‌ها، بخش خصوصی و جوامع محلی است.
وی افزود: مردم باید به‌عنوان یکی از ارکان اصلی اجرای برنامه‌های حفاظت منابع طبیعی مورد توجه قرار گیرند؛ زیرا مشارکت واقعی بهره‌برداران و جوامع محلی می‌تواند اثربخشی اقدامات آبخیزداری را افزایش دهد.

رئیس پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری خاطرنشان کرد: این پژوهشکده با برخورداری از دانش تخصصی، تجربه‌های میدانی و دستاوردهای ارزشمند پژوهشگران خود، آمادگی دارد الگوهای علمی و کاربردی توسعه‌یافته را در اختیار بخش‌های اجرایی قرار دهد.
ابراهیمی در پایان ابراز امیدواری کرد که با تقویت تعامل میان بخش‌های علمی، اجرایی و مردمی و بهره‌گیری از ظرفیت همکاری‌های بین‌المللی، زمینه حفاظت مؤثرتر از منابع آب و خاک و دستیابی به آینده‌ای پایدار برای کشور فراهم شود.

هشتمین کنفرانس ملی حفاظت خاک و آبخیزداری روزهای ۲۱ و ۲۲ مهرماه ۱۴۰۵ با حضور پژوهشگران، استادان دانشگاه، مدیران اجرایی، متخصصان منابع طبیعی و نمایندگان نهادهای بین‌المللی برگزار می‌شود.